Oude Ambachten op de Goudse Kaasmarkt
Waarom zijn de Oude Ambachten zo belangrijk voor de Gouda Kaasmarkt? En waarom is er gekozen voor deze specifieke Ambachtslieden. In dit artikel leggen wij uit welke rol deze ambachtelijke beroepen hebben gespeeld in de geschiedenis van Gouda.
Iedere week staan er ambacht op de Gouda Kaasmarkt. Naast het wereldberoemde handje klap uitgebeeld door de handelaren en boertjes demonstreren de ambachtslieden hun vaak vergeten beroepen van vroeger. Zo komt de rijke geschiedenis van Gouda opnieuw tot leven.
Kaarsenmaakster
In 1853 begint de geschiedenis van de kaars door de oprichting van de Stearine Kaarsenfabriek. De fabriek met kwaliteitskaarsen die helder en druipvrij branden krijgt in 1899 zelf het predicaat ‘Koninklijk’. In juni 1983 werd de kaarsenafdeling van het bedrijf overgenomen door de fabriek van de welbekende Bolsius Kaarsen te Schijndel, maar de productie van kaarsen werd verplaatst naar Waddinxveen.
Ter viering van het 100-jarig bestaan, in 1956, van de fabriek werd voor het eerst het stadhuis van Gouda verlicht met kaarsen.
Gouda bij Kaarslicht bestaat al sinds 1956. Het evenement vindt plaats op een dag in december, wanneer de feestverlichting in de grote kerstboom op de Markt aangezet wordt. Wanneer in de wijde omgeving de elektrische verlichting wordt gedoofd en duizenden kaarsen aangaan dan ontstaat er een magische sprookjessfeer.
Vandaag de dag is er geen kaarsenfabriek meer in Gouda, maar deze historie zit zo diepgeworteld in het geheugen dat dit deze ambacht nog steeds te zien is tijdens de Gouda Kaasmarkt. De Kaarsenmaakster heeft officiële lessen gevolgd bij het Gilde in Haarlem. Een ruime keuze van bijvoorbeeld stompkaarsen, blokkaarsen, dompelkaarsen, piramides, heksenhoed en drijfkaarsen met allen een mooie print er op. De Kaarsenmaakster laat ook het decoreren en dompelen zien.
*******************************************************************************************
Bezembinder
Huishoudelijke producten zoals bezems waren vroeger onmisbaar. De bezembinder speelde een belangrijke rol in het dagelijks leven van de was- en huisvrouw. Het erf moest schoon zijn (want wat zouden de buren wel niet denken als men een week over slaat), de was werd uitgeklopt en tuin- en sanitaire klusjes werden vergemakkelijkt dankzij zijn vakmanschap.
De Bezembinder heeft een enorme verzameling bekende en unieke borstels in allerlei soorten en maten. Zoekt u een ongewone borstel voor een bepaalde klus, hij heeft het vast en zeker. Niet alles kan hij zelf maken, dat gaat helaas niet meer. Maar u ziet wel een speciale kraam, met voor ieder klusje een borstel die u niet zomaar in de winkel kunt vinden. Hij demonstreert ook het maken van heksenbezems en kleine handborstels. Deze maakt hij met een grap en een grol. Bijvoorbeeld alleen parkeren voor vrouwen of met een handbel.
********************************************************************************************
Stroopwafel Bakker
In 1870 werd de Goudse Stroopwafel bekend in binnen- en buitenland. Oorspronkelijk werd de wafel gemaakt als een goedkope ‘armenkoek’ van koekkruimels, deegresten en stroop. In de 19e eeuw waren er honderden stroopwafels maker in Gouda. Nu is dat weer een heel stuk minder, maar is de productie zo groot dat er veel winkels zijn die die ze verkopen.
De Stroopwafel Bakker op de Gouda Kaasmarkt maakt ze ter plekke en u kunt ze heerlijk warm lekker oppeuzelen.
********************************************************************************************
Mosterdmaker
Tot aan 1969 had Gouda een prominente speler wat betreft de mosterd- en azijnindustrie. Door overname toentertijd verdween deze uit de stad (stadsrechten sinds 1272).
De Mosterdmaker heeft een flinke keuze aan soorten mosterd. Allerlei smaken die u vast niet allemaal kenden; Vijgen, Dille honing, Pittig, Boerenmosterd, Jummie Jummie saus, etc. U kunt ze ter plekke proeven voordat u ze koopt.
Op haar kraam heeft ze ook diverse smaken gedroogde worsten. Deze maakt ze uiteraard niet ter plekke, maar zijn vooraf al gemaakt en hebben weken liggen drogen. Sommige zijn gerookt.
Onder andere keuze uit: Drenthe kruidnagel, Pikante, Italiaanse/ Mediterrane kruiden, Walnoot, Knoflook etc.
********************************************************************************************
Gouds Plateel/ Pottenbakker
In de 17e eeuw tot half 20e eeuw stond Gouda bekend om zijn pottenbakkerijen en pateel.
Diverse pottenbakkerijen in de stad produceerden wereldberoemd Gouds plateel en aardewerk. Plateel is een handbeschilderde Jugendstil- en Art-Decostijl.
Het Museum Gouda, achter de Sint Janskerk, kunt u een grote collectie Gouds Plateel bekijken.
De ambachtsman met de bakfiets maakt ter plekke potjes, maar heeft ook een mooie winkel en workshop ruimte waar u zelf een cursus kunt volgen. Deze vindt u achter de Waag op Zeugstraat 92.
********************************************************************************************
Houtbewerker
Houtbewerking uit de Middeleeuwen is nog altijd terug te vinden in oude panden in Gouda, zoals in de Lage Gouwe en Zeugstraat, waar details zoals muurstijlen, korbelen (consoles) en balklagen.
Rond 1600 werd eikenhout moeilijker te verkrijgen, daardoor kwam lichtere grenenhout voor in de plaats in bijvoorbeeld zijmuren. Er moest wel meer van gebruikt worden voor de stevigheid.
De Houtbewerker die u op de Gouda Kaasmarkt kunt bezoeken werkt voornamelijk met afval hout van doe het zelf zaken en juttershout. Daar hij vlakbij zee woont kan hij de stranden afstruinen en van gevonden hout allerlei creaties maken.
*******************************************************************************************
Kazenmakers
Daar draait de Gouda Kaasmarkt natuurlijk om. Elke week staat er een echtpaar bij de toepasselijke gele tent om u alles te vertellen over het mooie proces om van koemelk kaas te maken. Zij leggen uit wat stremsel en wei is. Belangrijke componenten om kaas mee te maken.
De kaas die op de markt gemaakt is wordt in kleine blokjes uitgedeeld aan de geïnteresseerde bezoekers die bij de ton komen staan. Loop zeker even langs het vriendelijke boerenechtpaar en leer van dichtbij van de experts.
*******************************************************************************************
Glas in Lood/ Tiffany
De geschiedenis van glas-in-lood in Gouda is nauw verbonden met de beroemde Goudse Glazen in de Sint-Janskerk, gemaakt door de gebroeders Crabeth in de 16e eeuw. Deze indrukwekkende ramen vertellen Bijbelse en historische verhalen en zijn tot op de dag van vandaag te bewonderen.
De Tiffany-techniek ontstond rond 1890 en is vernoemd naar Louis Comfort Tiffany. Hierbij worden glasstukken omwikkeld met koperfolie en aan elkaar gesoldeerd, waardoor verfijnd en gedetailleerd werk mogelijk is. De ambachtsvrouw richt zich op de Kaasmarkt vooral op Tiffany-creaties zoals lampen, raamhangers en panelen. Haar aanwezigheid wisselt; houd hiervoor de Facebookpagina van @OudHollandsEntertainment in de gaten.
*******************************************************************************************
Glasgraveren
Gegraveerd glas is van oudsher een luxe product.
Lang geleden, toen vuur en zand elkaar voor het eerst ontmoetten, werd glas geboren; glad, helder en geheimzinnig. In het oude Egypte ontdekten ambachtslieden dat ze met scherpe stenen en geduld kleine lijnen in het glas konden krassen. Ze graveerden voornamelijk symbolen voor goden en farao’s.
Eeuwen later, in het Romeinse Rijk en vooral in het middeleeuwse Venetië, werd glas graveren verfijnder. Meesters gebruikten metalen wieltjes en zand om sierlijke bloemen, mythen en familiewapens te tekenen.
Vandaag leeft het glas graveren voort, maar met moderne gereedschappen. De ambachtsvrouw toont de verfijnde kunst van het glas slijpen. U kunt bijvoorbeeld een naam of afbeelding laten graveren in een glas of spiegel.
*******************************************************************************************
Wolspinnen
De Lakennijverheid in het textielverleden van Gouda was een complex netwerk waar vele ambachten aan deel namen. Met name in de middeleeuwen was Gouda een bruisend hart voor wolspinnen.
Lakennijverheid (wol verwerken tot laken) bloeide, met ambachten als wassen, verven, kammen, spinnen en voll. (folle, stampten met blote voeten)
Rond 1900 werd ook vlas en hennep gesponnen, en waren er ambachten zoals touwbanen, kaarsenpitten vlechten en het maken van zeilen nodig.
In 1861 werd in Gouda de Goudsche Machinale Garenspinnerij opgericht aan de Turfsingel. In de fabriek werd wol en garen gemaakt met moderne stoommachines. Het bedrijf groeide snel en werd een belangrijke werkgever voor de stad. Er kwamen steeds meer gebouwen bij en honderden mensen werkten er.
In de twintigste eeuw kreeg de fabriek het moeilijk. Er was veel concurrentie en nieuwe materialen werkten niet goed. Hoewel het bedrijf in 1961 nog het predicaat Koninklijk kreeg, nam het aantal werknemers af. In 1981 verhuisde de fabriek naar Waddinxveen.
De oude fabriek in Gouda bleef gelukkig bestaan. In plaats van sloop werd het gebouw verbouwd tot het Cultuurhuis Garenspinnerij. Nu is het een plek voor theater, cultuur en kinderopvang, en blijft een belangrijk stukje geschiedenis van Gouda bewaard.
De 2 Wolspinsters wisselen elkaar af en hebben beide vrolijk gekleurde kramen waar de liefhebbers gesponnen en geverfde wol kunnen vinden en diverse creaties die al gemaakt zijn.
*******************************************************************************************
Mozaïek
Gouda kent ook een rijke mozaïektraditie. Zo bevindt zich mozaïek in de Sint-Janskerk en op diverse plekken in de stad. Een bekend voorbeeld is het werk van Cor Dam, oorspronkelijk gemaakt voor de Anne Frankschool en nu te zien bij appartementencomplex De Eendracht in Gouda Oost. Ook aan het Nonnenwater is mozaïek te vinden van kunstenares Janny Brugman-de Vries.
De mozaïekkunstenares op de Kaasmarkt verkoopt onder andere waxinelichtjes houders, letters, cijfers, vlinders en sieraden met glasmozaïek.
*******************************************************************************************
Imker
De Imkerij in Gouda werd vroeger meer gezien als een kleinschalige huishoudelijke bezigheid. Tegenwoordig zijn er in en rondom de stad meerdere Imkers die ook leveren aan de voedselketen. Dit geldt ook voor de ambachtsman. Als kind heeft hij de ene na de andere cursus gedaan en meegelopen met zijn voorgangers.
De Imker neemt tijdens de Gouda Kaasmarkt zelf verworven honing producten mee. Zijn voorraad bestaat onder andere uit Bloemenhoning, Oranjebloesemhoning, Citroenhoning, Saliehoning, Venkelhoning en Kastanje honing. Zij maakt van boomgaardproducten allerlei lekkernijen; zoals Appel en peren jam, chutneys, Amandelspijs, Vierroversazijn, Vuurcider en 3 soorten mosterd. Uiteraard de honingmosterd, maar ook een Middeleeuwse mosterd van zwart mosterdzaad.
*******************************************************************************************
Stoelenmatter
Stoelen zijn natuurlijk altijd al belangrijk geweest in de geschiedenis van Gouda en in heel Nederland.
Als antiek restaurateur zit het vlechten van stoelen al generaties in haar familie. De Stoelenmatter heeft haar beroep van haar vader geleerd. Naast antiek verzamelaar knapte hij ook van alles op, waaronder rieten stoelen. Zij werkt afhankelijk van de geschiedenis van de stoel met rotan, biezen (grassoort van wel 3 meter hoog), stoelriet, papercord en zeegras. Het stoelenpatroon heeft soms wel 6 lagen.
Op de Gouda Kaasmarkt laat zij zien hoe dit in zijn werk gaat. Sommige stoelen hebben we 6 lagen gevlochten riet. Ze is zo snel dat deze binnen 1 á 1,5 dag wel klaar is. Zij neemt ook opdrachten aan.
*******************************************************************************************
Klompenmaker
Sinds de 12e eeuw is Klompenmaker droeg met zeker op de kaasboerderijen en het platteland klompen. Ze werden van wilgen- of populierenhout gemaakt. Op de Gouda Kaasmarkt dragen de boertjes tijdens het kaas handelen nog steeds klompen.
Maar heel Nederland staat bij de toeristen bekend als een klompenland. Eerst werden ze met de hand gesneden en bijgewerkt, met bijl en mes werd een blok hout in de vorm bewerkt en waarna het blok verder uitgehold werd met een beitel. Fysiek een erg zwaar beroep. Later in de 20e eeuw werd het daarom ook machinaal waardoor het beroep langzaam uitsterft. In de Eerste Wereldoorlog was er een tijdelijke bloeiperiode voor het maken en dragen van klompen, daar leer voor schoeisel erg schaars werd.
De klompenmaker neemt een ouderwetse werkbank mee om te vertellen hoe het met de hand in zijn werk ging. Een gewild ambacht onder de toeristen. Maar ook in uw dagelijks werk of werken in de tuin kunnen klompen een uitkomst zijn wat betreft warmte en makkelijk in- en uitstappen.
********************************************************************************************
Praktische informatie
De Goudse Kaasmarkt is iedere donderdag van 2 april tot 27 augustus 2026 te bezoeken van 10.00 tot 12.30 uur op de Markt, tussen voormalig Stadhuis en de Waag in, te … Gouda.
